Ważne! Nasza strona internetowa stosuje pliki cookies w celu zapewnienia Ci maksymalnego komfortu podczas przeglądania serwisu i korzystania z usług. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. W każdej chwili możesz zmienić ustawienia przeglądarki decydujące o ich użyciu.

Zamknij

Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej

Ubezwłasnowolnienie - przydatne informacje


Istota ubezwłasnowolnienia

Ubezwłasnowolnienie służy pomocy i opiece osobom, które nie potrafią same się o siebie zatroszczyć w wystarczający sposób. W celu ochrony praw tych osób ustanawia się opiekuna. Ubezwłasnowolnić można jedynie, gdy upośledzenie albo choroba psychiczna wpływa na niemożność lub ograniczenie kierowania przez osobę swoim postępowaniem. Samo upośledzenie umysłowe lub stan psychiczny danej osoby nie jest podstawą ubezwłasnowolnienia. Podstawą ubezwłasnowolnienia może być jedynie dobro osoby, która ma być ubezwłasnowolniona. Tak więc niedopuszczalne jest, aby przesłanką orzekania ubezwłasnowolnienia miała być wygoda urzędników, sprawy ekonomiczne czy nieumiejętność porozumienia się z daną osobą. Tym samym ustanowiony opiekun osoby ubezwłasnowolnionej w swoich działaniach powinien mieć wyłącznie dobro tej osoby.
Osoba ubezwłasnowolniona nie jest pozbawiona przysługujących każdemu podstawowych praw.

Ubezwłasnowolnienie częściowe

Generalna zasada ubezwłasnowolnienia częściowego jest taka, że osoba dokonuje czynności prawnych sama ale do ich ważności potrzebna jest zgoda opiekuna.
Ubezwłasnowolnienie częściowe - ogranicza zdolność do pewnych czynności prawnych więc  pewnych czynności prawnych może dokonać jedynie za zgodą przedstawiciela ustawowego, bez zgody bowiem będą nieważne. Nie wszystkie czynności wymagają zgody, osoba ubezwłasnowolniona w niektórych sprawach może samodzielnie dokonywać wielu czynności prawnych, ale tylko jeśli nie powodują po jego stronie powstania zobowiązania (np. do wykonania jakiegoś zlecenia) ani rozporządzenia istniejącym prawem majątkowym. Będą to wszelkie czynności zobowiązujące i rozporządzające, czyli np.: kupno, sprzedaż (rzeczy wykraczających poza zakres drobnych bieżących spraw życia codziennego), darowizna, zlecenie, najem itd. W sprawach ważniejszych opiekun będzie musiał dodatkowo uzyskać zgodę sądu opiekuńczego, np. na sprzedaż mieszkania. 

Ubezwłasnowolniony częściowo nie może sam np.: sporządzać, zmieniać lub odwoływać testamentu.
Osoba ubezwłasnowolniona częściowo samodzielnie może podejmować czynności o charakterze osobistym np. swobodne decydować o kontaktach z bliskimi etc. Może ona swobodnie zarządzać swoim zarobkiem, chyba, że z ważnych powodów sąd opiekuńczy postanowi inaczej. Może ona również swobodnie rozporządzać przedmiotami majątkowymi, które przedstawiciel ustawowy oddał do jej swobodnego użytku i w tym zakresie jest traktowana jako osoba posiadająca pełne prawa.

Osoba ubezwłasnowolniona częściowo może swobodnie nawiązać stosunek pracy i dokonywać czynności prawnych, które dotyczą tego stosunku. Jeżeli jednak ów stosunek pracy sprzeciwia się dobru osoby ubezwłasnowolnionej częściowo, jej opiekun może po uzyskaniu zezwoleniem sądu opiekuńczego taki stosunek rozwiązać.

Obowiązkiem opiekuna jest sprawowanie pieczy to znaczy, że opiekun musi zadbać, aby ubezwłasnowolniony miał środki do życia (w razie ich braku opiekun powinien dochodzić dla niego odpowiednich świadczeń), aby miał on zapewnioną opiekę lekarską, aby sobie nie szkodził, aby nie stwarzał zagrożenia dla innych osób. Opiekun może się starać o umieszczenie, w razie konieczności, osoby ubezwłasnowolnionej w odpowiedniej placówce, np. domu pomocy społecznej, szpitalu. Jednak w takiej sprawie opiekun musi uzyskać zgodę sądu opiekuńczego.
Opiekun osoby ubezwłasnowolnionej zarządza również majątkiem osoby ubezwłasnowolnionej. 

Ubezwłasnowolnienie całkowite

Ubezwłasnowolnienie całkowite przenosi prawo do podejmowania czynności prawnych na opiekuna poprzez pozbawienie możliwości dokonywania czynności prawnych. Taka osoba nie może, więc np. podarować lub sprzedać swojego majątku albo jego części, nie może niczego wartościowego kupić, wynająć mieszkania, zobowiązać się do wykonania jakiegoś dzieła lub zlecenia, oświadczać swojej woli, np. w kwestii przyjęcia darowizny lub testamentu. W jej imieniu tylko opiekun lub kurator mogą dokonać czynności, które odniosą ważne skutki prawne. Osoba ubezwłasnowolniona całkowicie nie może sama ani przez przedstawiciela zawrzeć małżeństwa, uznać dziecka, sporządzić lub odwołać testamentu. Taka osoba samodzielnie może dokonać jedynie czynności, które są określane w ustawie jako drobne, bieżące sprawy życia codziennego; będą to np. drobne zakupy, korzystanie z drobnych usług, np. fryzjera. 

W każdym innym przypadku decyzję podejmuje opiekun osoby ubezwłasnowolnionej, przy czym w sprawach dotyczących istotnych kwestii konieczna jest również zgodna Sądu Opiekuńczego.

Skutkiem ubezwłasnowolnienia całkowitego jest przeniesienie na przedstawiciela ustawowego osoby ubezwłasnowolnionej prawa do decydowania w sprawach leczenia tej osoby. Jego obowiązkiem jest dbanie o zdrowie tej osoby. To właśnie opiekun wyraża za nią zgodę na operację, na przyjęcie do szpitala psychiatrycznego.  

Ubezwłasnowolnienie wiąże się m.in.: z nieposiadaniem czynnego ani biernego prawa wyborczego, czyli niemożności brania udziału w wyborach zarówno jako wyborca, jak i jako wybierany, oraz niemożności wypowiadania się w referendum. Osobę ubezwłasnowolnioną pozbawia się władzy rodzicielskiej. Osoba ubezwłasnowolniona całkowicie nie może nawiązać stosunku pracy. 

Postępowanie o ubezwłasnowolnienie 

Wniosek taki może złożyć do sądu tylko określony w kodeksie postępowania cywilnego krąg osób; należą do niego: małżonek osoby, która ma być ubezwłasnowolniona, jej krewni w linii prostej (rodzice, dziadkowie, dzieci, wnuki), rodzeństwo, przedstawiciel ustawowy (opiekun), przysposabiający (ten, który adoptował osobę, która ma być ubezwłasnowolniona) i prokurator. Owi krewni w linii prostej i rodzeństwo tracą uprawnienie do złożenia wniosku o ubezwłasnowolnienie, jeżeli osoba, o której ubezwłasnowolnienie wnioskują, ma przedstawiciela ustawowego. A zatem jeżeli dziecko ma rodziców, nie mogą wniosku złożyć, np. dziadkowie, brat, siostra, lub, jeżeli dziecko ma opiekuna - wniosku nie mogą złożyć rodzice (np. pozbawieni praw rodzicielskich) czy też inni jego krewni. Wniosek o ubezwłasnowolnienie może też złożyć prokurator. Decyzję o złożeniu takiego wniosku może on podjąć, jeżeli zauważy taką potrzebę w związku z toczącym się innym postępowaniem albo, jeżeli sam otrzyma zawiadomienie o osobie, która wypełnia przesłanki ubezwłasnowolnienia.

Uczestnik w sprawie o ubezwłasnowolnienie, mimo ubezwłasnowolnienia i ustanowienia kuratora do ochrony jego praw, ma zdolność do samodzielnego zaskarżenia postanowienia o ubezwłasnowolnieniu bez udziału i zgody kuratora, a nawet wbrew jego woli.  Może więc on też udzielić pełnomocnictwa do zaskarżenia postanowienia o ubezwłasnowolnieniu. Takiemu stanowisku dał wyraz Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 24 stycznia 1968 r., I CR 631/67, OSNCP 1968, nr 8-9, poz. 153.

Ubezwłasnowolnienie nie musi trwać do końca życia osoby ubezwłasnowolnionej. Prawo przewiduje możliwość uchylenia przez sąd ubezwłasnowolnienia jeżeli ustąpią przesłanki ustanowienia ubezwłasnowolnienia. W przypadku ubezwłasnowolnienia całkowitego możliwa jest też zamiana na ubezwłasnowolnienie częściowe.

Wtorek 21 sierpnia 2007

Nasz patronat

Przejdź do serwisu Lokal bez papierosa Przejdź do serwisu Ministerstwo Zdrowia dla pacjenta Przejdź do serwisu NPOZP_logo Przejdź do serwisu Internetowe konto pacjenta

Współpracujemy z:

Przejdź do serwisu Forum zdrowia Przejdź do serwisu Centrum informacji leku Przejdź do serwisu Prawo i medycyna Przejdź do serwisu zdronet Przejdź do serwisu NIPiP Przejdź do serwisu Fundacja Ius Medicinae Przejdź do serwisu Kancelaria Adwokacka Adwokat Tymoteusz Barański Przejdź do serwisu Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych

Dziękujemy za wsparcie

Przejdź do serwisu Roche Przejdź do serwisu Novo nordisk Przejdź do serwisu GlaxoSmithKline

Portal w bieżącym roku finansowany z grantów:

Przejdź do serwisu Amgen Przejdź do serwisu Jannsen
Przejdź do góry
Projekt i obsługa portalu: Active Pharma Sp. z o.o.
Prawa Pacjenta © 2007 - Regulamin Serwisu - Polityka cookies